Bu Blogda Ara

1 Şubat 2012 Çarşamba

Bok Böceği, Çok Önemli Yön Bulma İşaretleri Veriyor!

18 Ocak 2012

PLoS ONE internet dergisinin bugünkü sayısında yayınlanan bir çalışmaya göre, bok böceğinin, değerli dışkı topağından uzaklaşırken yapmış olduğu bok böceği dansı, yığından, istenen düz bir hat biçiminde ayrılmasını temin eden bir yöntemdir.



Uygun bir dışkı yığınına yerleştikten sonra, topak yuvarlayan bok böceği, dışkıdan parça koparır; ondan, topak meydana getirir ve gömmek ve tüketmek üzere, uzaktaki bir yere yuvarlar. Yuvarlama sırasında, bok böcekleri, dışkı yığınından, düz bir hat şeklinde uzaklaşırlar; başları, yere dönük olmakla birlikte, geriye doğru hareket ettikleri düşünülürse, bu, olağanüstü bir başarıdır. Düz bir doğrultu boyunca yuvarlama, bok böcekleri için çok önemlidir, çünkü bu şekilde; kendi topaklarını yapmaktan ziyade, dışkı topaklarının, başkalarının yaptıklarından faydalanmayı tercih edecek diğer kın kanatlıların, istilasına uğraması riskine girecekleri, dışkı yığınına geri dönmemeleri, garanti altına alınır.

İster belirli bir yere giderek isterse oradan uzaklaşarak yapılsın, düz bir hat boyunca hareket etmek, pek çok farklı hayvan açısından önemlidir. Bok böceklerinin görevi, belirli bir yerden, mümkün olan en etkin biçimde uzaklaşmaktır. Bok böcekleri, etraflarında, bir pusula oluşturan güneş, ay ve kutuplanmış (polarize)* ışık örneği gibi, dış görsel işaretlerden yararlanarak, düz bir yol boyunca ilerlerler. Dünya’nın manyetik alanı, nirengi noktaları, güneşin ya da ayın konumu veyahut bunların gökyüzündeki kutuplanma şekilleri, kutuplandırılmış ışığa örnek olarak verilebilir.

Dışkı yığınından, yeni topağını uzaklaştırmadan önce, bok böcekleri; topağının tepesine tırmanıp dikey eksenleri çevresinde dönmekte oldukları, kendilerine özgü bir dans ederler. Bu dans etme davranışı, ayrıca, bok böceklerinin, dışkı yığınından, düz bir hat doğrultusunda uzaklaşması esnasında da gözlemlenebilir.

İsveç’in Lund Üniversitesi’nden Emily Baird’in önderliğinde yapılmış olan çalışma, kın kanatlının dans etmesine neden olan durumları araştırmıştır.

Tezin yazarlarından, Güney Afrika’nın Johannesburg şehrindeki Wits Üniversitesi, Hayvan, Bitki ve Çevre Çalışmaları Okulu’ndan, Profesör Marcus Byrne, “Topağının tepesine tırmanıp dönmekte olduğu, bu dansının amacı, önceden bilinmiyordu”, diye belirtmektedir. Sözlerine, şunu da ilave etmektedir: “ Bok böceklerinin, en muhtemel biçimde, yığından uzaklaşmadan önce, bir engelle karşılaştıklarında veya topağın denetimini kaybettiklerinde, dans ettiklerini keşfettik. Bu; davranışın, topağın, düz bir hat şeklinde hareket ettirmenin sürdürülmesi bakımından çok önemli olduğunu göstermektedir. Böyle bir doğrudan, etkin yön bulma; kın kanatlının, dışkı yığınında, diğer kın kanatlılarla yoğun rekabete girmeden, oradan, hızla uzaklaşmasını sağlamaktadır.”

Yazarlar, (Kheper alt cinsi) Scarabaeus nigroaeneus türü, sadece, gündüzleri görülen topak yuvarlayan bok böceğinde, dans davranışını ortaya çıkaran durumları keşfettiler.

Byrne, “Sonuçlarımız, kın kanatlılar, topaklarının denetimini kaybettiğinde veya onlarla temasını, tamamen kaybettiğinde, danslarının ortaya çıkarıldığını açığa vurduk.”, diye açıklamakta ve sözlerine, şöyle devam etmektedir: “ Ayrıca, dansların, hem aktif (faal) hem de pasif (edilgin) sapmalarla ve yalnız, görsel işaretlerdeki değişimlerle ortaya çıkarılabildiğini de anlıyoruz. Böylece, bok böcekleri dansının, yuvarlama davranışlarını belirlemelerini ve yuvarlama istikameti bozulduğunda, bu seçilen davranışa geri dönmelerini sağlayarak, (topak yuvarlayan bok böceklerinde) düz bir hat üzerinde yönlenmeyi kolaylaştırmayı, görülür şekilde, sağlayan bir düzenek (mekanizma) olduğu sonucuna varıyoruz.


Aşağıdaki videoda, bok böceği dansı görülüyor:






(*): Polarize (kutuplanmış) ışık; sadece, bir yönde titreşen dalgalarının geçirilmesiyle (polarizasyon) ile elde edilen, tek yönlü titreştirilen ışıktır. Güneş gözlüklerinden geçen ışık, polarize ışığa örnektir. Daha fazla bilgi için şu bağlantıya tıklayınız: http://www.nenedir.net/nedir/fizik/8232-polarize-isik-nedir.html



Kaynakça: Baird E, Byrne MJ, Smolka J, Warrant EJ, Dacke M (2012) The Dung Beetle Dance: An Orientation Behaviour? PLoS ONE 7(1): e30211. doi:10.1371/journal.pone.0030211 . Tezi okumak için şu bağlantıya tıklayınız: http://www.plos.or … 01-baird.pdf


Kaynak: http://www.physorg.com/news/2012-01-dung-beetle-crucial-cues.html


Çeviren: Yalçın Ceylanoğlu


HER HAKKI MAHFUZDUR.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder